Nieśmiałe ojcobóstwo Kalukina

[Post ukazuje się z dużym opóźnieniem z powodu przerwy świątecznej i innych zaburzeń]

Polska wyrosła już chyba dawno z kultu Michnika (tj. ta część Polski, która miała z czego w tym zakresie wyrastać). Wyrósł nawet niżej podpisany, chociaż to „Wyborcza” wprowadzała go w polityczną dojrzałość i chociaż to o Michnika toczył swe pierwsze zacięte polityczne spory. Wreszcie wyrastać zaczynają również młodsi redaktorzy samej „Wyborczej”, a przynajmniej Rafał Kalukin. Zaczynają.

Swój „List do starszych kolegów” („Gazeta Wyborcza”, 20-21 grudnia 2008) rozpoczyna obiecująco: „Wiem, że nie przyjmiecie mych słów lekko, że będą one dla Was zawodem, może nawet staną się trwałą zadrą w Waszej duszy.” Zapał czytelnika, który po takim wstępie liczy na mocny – wywrotowy być może – rozliczeniowy tekst, studzą jednak już kolejne linijki: „Nie traktujcie, proszę, tego listu jako próby rozliczenia Was ani fałszywego bicia się w nie swoje piersi. Nie zgłaszam wotum nieufności, nie rzucam też wyzwania Waszemu pokoleniu. Zbyt wiele szacunku dla niego żywię.” Zapał gaśnie, pojawia się gorzka myśl, po co Pan, Panie Kalukin, pisze w takim razie? Skoro nie chce Pan rozliczać, zgłaszać wotum nieufności, rzucać wyzwania? To czego Pan chce?

A to ledwie pierwszy akapit. Reszta długiego i – powiedzmy sobie szczerze – nudnawo-pretensjonalnego tekstu – myśli tej nie tłumi. Kalukin, rozliczając-nie rozliczając środowisko „Wyborczej” i Unii Wolności, porusza pięć punktów:

- stosunek do IV RP;

- „salonowy” samozachwyt i triumfalizm;

- przerost „racjonalności” nad „wrażliwością” w kierowaniu transformacją;

- uczynienie dawnych dygnitarzy pełnoprawnymi graczami w demokratycznej polityce;

- betonowy sprzeciw wobec lustracji.

W każdym punkcie opowiada tę samą historię. „Bliscy i przyjaciele” zarzucają mu, jako przedstawicielowi starszych kolegów, rozmaite błędy i wypaczenia. Kalukin najpierw broni się mężnie, ale potem nachodzą go wątpliwości. Na chwilę wczuwa się w racje swych oponentów. Potem jednak znów nachodzą go wątpliwości i zwraca się do starszych kolegów z prośbą o ich rozwianie.

Nie warto wchodzić w szczegóły. Wielu z nas te spory toczyło na własną rękę, stojąc po jednej lub po drugiej stronie (niektórzy, jak niżej podpisany, nawet po obu). Nie warto też komentować literackiej wartości takiej konstrukcji (jest w każdym razie żadna). Warto jednak zastanowić się nad całą tą sytuacją.

Po pierwsze, na liście Kalukina brakuje co najmniej dwóch ważnych punktów. Dwóch, w istocie, z trzech najważniejszych. Problemy lustracji, salonu, nomenklatury i IV RP nie są problemami ważnymi, a przynajmniej już nie. Trzy inne błędy naprawdę obciążają środowisko Michnika: „terapia szokowa”, walka z endecją, stosunek do Kościoła. Jeśli odjąć wszystkie kwestie personalne i czysto historyczne, to te trzy sprawy są podstawą najpoważniejszych zarzutów stawianych mu z lewa i prawa.

Mówiąc krótko, środowisku „Wyborczej” i Unii Wolności można i należy zarzucić:

- bezkrytyczne poparcie dla drastycznej transformacji ekonomicznej, co między innymi zaowocowało zwycięstwem prawicowych populistów w przedostatnich wyborach;

- skupienie się na walce z mocno przecenianym (a według niektórych zgoła nieistniejącym) przeciwnikiem w postaci pogrobowców Moczara, czego efektem było odsunięcie na dalszy plan problemów dużo bardziej palących niż renesans endecji;

- niekorzystną ewolucję stosunku do Kościoła: ustąpienie ze stanowiska równego partnera dialogu na rzecz pozycji coraz bardziej służalczej, czego skutkiem jest brak w Polsce realnej politycznej lub intelektualnej siły mogącej sprzeciwić się nadmiernej władzy Episkopatu.

Fakt, że w tekście Kalukina poruszony jest (i to w jaki sposób!) tylko jeden z tych problemów, jest już wystarczająco wymowny.

Po nadto, rozczarowuje sam ten sposób. Wyobrażam sobie, że gdy kleryk przychodzi do starszego księdza opowiedzieć mu o swych wątpliwościach i wahaniach wiary, nie po to jednak, by bronić przed nim swojego stanowiska, ale po to, by tamten jego wątpliwości rozwiał a wiarę umocnił, przyjmuje podobną pozę, jak Kalukin.

Być może autor miał szczere „rozliczeniowe” intencje, ale brakło mu odwagi. Być może rzeczywiście czuje się jak ten młody kleryk. Być może nie ma w Redakcji żadnej różnicy zdań, a tekst ten ma tylko zamarkować wewnętrzną dyskusję, aby „Wyborczą” uwiarygodnić.

Tak czy tak, nie wygląda na to, żeby można się było w „Wyborczej” spodziewać prawdziwych rozliczeń. To zła wiadomość, bo są jej one potrzebne. „Gazeta” po aferze Rywina, po IV RP, po powstaniu „Dziennika”, po Gowinie i Zybertowiczu, itd. itd., jest słaba i niewiarygodna. Jeżeli Panie i Panowie Redaktorzy szybko sobie tego nie uświadomią i nie zastanowią się nad sobą, wkrótce nie będzie już, po co „Wyborczej” czytać (o ile jeszcze jest).

Czekamy na odpowiedź Michnika. Ale czy ktoś wierzy, że może nas czymś zaskoczyć?

[Nie wiem, czy odpowiedź ta się ukazała. Jeżeli ktoś wie, proszę o informację]